Viêm khớp dạng thấp (Rheumatoid Arthritis - RA) là một bệnh tự miễn gây viêm nhiễm mãn tính ở các khớp, dẫn đến đau đớn và biến dạng khớp. Trong quá trình chẩn đoán và điều trị RA, việc sử dụng các xét nghiệm chính xác và đặc hiệu là vô cùng quan trọng. Một trong những xét nghiệm nổi bật là xét nghiệm Anti-CCP, được xem là công cụ chẩn đoán có giá trị cao.
Xét nghiệm Anti-CCP không chỉ giúp phát hiện RA ở giai đoạn sớm mà còn dự đoán được tiên lượng bệnh, từ đó hỗ trợ các bác sĩ trong việc đưa ra phác đồ điều trị hiệu quả.
1. Viêm khớp dạng thấp
Quá trình biến dạng ở bàn tay của bệnh nhân viêm khớp dạng thấp
Viêm khớp dạng thấp, hay còn gọi là viêm đa khớp dạng thấp, là một bệnh tự miễn phổ biến, diễn biến mãn tính. Bệnh ảnh hưởng đến khớp, các bộ phận khác ngoài khớp và toàn thân với mức độ khác nhau. Nguyên nhân gây bệnh chưa rõ ràng, nhưng có thể liên quan đến các yếu tố như cơ địa, nhiễm khuẩn, rối loạn đáp ứng miễn dịch.
Bệnh thường tấn công các khớp nhỏ và vừa như: khớp ngón gần, khớp bàn ngón tay, khớp cổ tay, khớp khuỷu, khớp gối, khớp cổ chân, khớp bàn ngón chân.
1.1. Ảnh hưởng của viêm khớp dạng thấp
Gây khó khăn trong sinh hoạt: Viêm khớp dạng thấp gây ảnh hưởng đến khả năng vận động, đi đứng, làm việc, viết, ngồi, cúi người,...
Tàn phế: Nếu không được điều trị kịp thời, bệnh có thể tiến triển nặng hơn, dẫn đến tổn thương khớp không thể hồi phục, thậm chí gây tàn phế.
Biến chứng nguy hiểm: Người bệnh có thể gặp nguy hiểm đến tính mạng nếu kèm theo bệnh tim mạch hoặc nhiễm khuẩn cấp tính.
1.2. Chẩn đoán viêm khớp dạng thấp
Dựa trên triệu chứng lâm sàng: Việc chẩn đoán bệnh chủ yếu dựa vào các triệu chứng lâm sàng. Tuy nhiên, các triệu chứng này thường xuất hiện muộn, đột ngột và nhanh chóng biến mất, gây khó khăn cho việc chẩn đoán sớm.
Xét nghiệm: Xét nghiệm đóng vai trò quan trọng trong việc chẩn đoán và theo dõi bệnh, bao gồm:
- Xét nghiệm Anti-CCP: Phát hiện kháng thể Anti-CCP, một loại kháng thể tự miễn tấn công các khớp. Xét nghiệm này có độ nhạy và độ đặc hiệu cao, đặc biệt khi kết hợp với xét nghiệm RF.
- Xét nghiệm yếu tố dạng thấp (RF): Là một xét nghiệm máu thường được sử dụng để giúp chẩn đoán viêm khớp dạng thấp.
- Máu lắng, CRP: Giúp theo dõi sự tiến triển của bệnh và hiệu quả điều trị.
2. Vai trò của xét nghiệm Anti-CCP trong chẩn đoán viêm khớp dạng thấp
Xét nghiệm anti-CCP đóng vai trò quan trọng trong việc chẩn đoán bệnh viêm khớp dạng thấp.
Xét nghiệm này phát hiện kháng thể anti-CCP, được hệ thống miễn dịch sản xuất để chống lại peptide citrullinated vòng, một chất thường xuất hiện ở những người bị viêm khớp dạng thấp.
Xét nghiệm anti-CCP có độ nhạy và độ đặc hiệu cao, đặc biệt khi kết hợp với xét nghiệm yếu tố dạng thấp RF.
Xét nghiệm anti-CCP và RF hỗ trợ bác sĩ chẩn đoán viêm khớp dạng thấp
Kết quả xét nghiệm anti-CCP kết hợp với xét nghiệm RF và triệu chứng lâm sàng giúp bác sĩ đưa ra chẩn đoán chính xác:
- Anti-CCP (+) và RF (+): Nguy cơ cao bị viêm khớp dạng thấp, bệnh đang tiến triển nặng.
- Anti-CCP (+) và RF (-): Nguy cơ mắc viêm khớp dạng thấp giai đoạn sớm hoặc có khả năng phát triển bệnh trong tương lai.
- Anti-CCP (-) và RF (+): Có thể mắc viêm khớp dạng thấp hoặc các bệnh viêm khác.
- Anti-CCP (-) và RF (-): Ít có khả năng bị viêm khớp dạng thấp.
Lưu ý:
- Xét nghiệm anti-CCP không được khuyến cáo sử dụng như một xét nghiệm sàng lọc.
- Chẩn đoán viêm khớp dạng thấp chủ yếu dựa vào lâm sàng, kết hợp với các xét nghiệm.
Ngoài chẩn đoán, xét nghiệm anti-CCP còn được sử dụng để:
- Đánh giá sự tiến triển của viêm khớp dạng thấp ở những bệnh nhân viêm khớp không đặc hiệu.
- Theo dõi hiệu quả điều trị bệnh viêm khớp dạng thấp (kết hợp với các xét nghiệm khác).
3. Các trường hợp chỉ định xét nghiệm Anti-CCP
Xét nghiệm Anti-CCP không được khuyến cáo sử dụng để sàng lọc bệnh, mà chỉ được chỉ định trong một số trường hợp cụ thể. Cụ thể:
Cùng với xét nghiệm RF để chẩn đoán bệnh viêm khớp dạng thấp: Xét nghiệm Anti-CCP được chỉ định kết hợp với xét nghiệm yếu tố dạng thấp (RF) nhằm hỗ trợ chẩn đoán viêm khớp dạng thấp một cách chính xác nhất.
Sau khi có kết quả xét nghiệm RF âm tính nhưng có triệu chứng nghi ngờ viêm khớp dạng thấp: Khi bệnh nhân có kết quả xét nghiệm RF âm tính nhưng vẫn xuất hiện các triệu chứng lâm sàng nghi ngờ viêm khớp dạng thấp, chẳng hạn như đau khớp, viêm khớp đối xứng, thì xét nghiệm Anti-CCP sẽ được chỉ định để đánh giá thêm.
Đánh giá sự tiến triển của viêm khớp dạng thấp ở bệnh nhân viêm khớp không đặc hiệu: Xét nghiệm Anti-CCP cũng được chỉ định cho các bệnh nhân bị viêm khớp không đặc hiệu, viêm khớp nhẹ nhưng có một số triệu chứng gợi ý bệnh viêm khớp dạng thấp. Mục đích là để đánh giá xem bệnh có khả năng tiến triển thành viêm khớp dạng thấp hay không.
Ngoài ra, bác sĩ cũng có thể chỉ định xét nghiệm Anti-CCP khi bệnh nhân xuất hiện các triệu chứng bất thường, bao gồm:
- Sốt kèm theo sưng đau khớp
- Mệt mỏi
- Đau, nóng, sưng khớp bàn tay và cổ tay, bàn chân
- Đau ở các khớp lớn như khuỷu tay, vai, cổ, hông, đầu gối
- Phát triển nốt sần dưới da, đặc biệt ở khuỷu tay
Tóm lại, xét nghiệm Anti-CCP là một công cụ hữu ích trong chẩn đoán và theo dõi viêm khớp dạng thấp. Tuy nhiên, việc chỉ định xét nghiệm cần dựa trên đánh giá của bác sĩ, kết hợp với các triệu chứng lâm sàng và kết quả xét nghiệm khác.
4. Kết quả dương tính của xét nghiệm Anti-CCP
Xét nghiệm Anti-CCP có độ nhạy là 67,4% và độ đặc hiệu là 97%
Giá trị anti-CCP trong huyết tương ở người khỏe mạnh bình thường là nhỏ hơn 17 U/mL. Các giá trị anti-CCP lớn hơn hoặc bằng 17 U/mL được coi là dương tính. Nói cách khác, khi kết quả xét nghiệm cho thấy nồng độ anti-CCP trong máu từ 17 U/mL trở lên, thì kết quả được xem là dương tính.
Đối với bệnh nhân viêm khớp dạng thấp, ngưỡng tối ưu của anti-CCP là 17 U/mL, độ nhạy của xét nghiệm là 67,4% và độ đặc hiệu là 97%. Điều này có nghĩa là:
- Độ nhạy 67,4%: Xét nghiệm anti-CCP có thể phát hiện chính xác khoảng 67,4% số người thực sự mắc bệnh viêm khớp dạng thấp.
- Độ đặc hiệu 97%: Xét nghiệm anti-CCP có thể xác định chính xác khoảng 97% số người không mắc bệnh viêm khớp dạng thấp.
Kháng thể anti-CCP là một loại kháng thể tự miễn được tạo ra bởi hệ thống miễn dịch, thường tấn công nhầm các tế bào khỏe mạnh trong cơ thể. Trong trường hợp viêm khớp dạng thấp, kháng thể anti-CCP tấn công các khớp, gây viêm và tổn thương.
Khi nồng độ anti-CCP trong máu cao hơn 17 U/mL, điều này cho thấy khả năng cao là hệ miễn dịch đang tấn công các khớp, dẫn đến viêm khớp dạng thấp. Tuy nhiên, kết quả xét nghiệm anti-CCP cần được kết hợp với các triệu chứng lâm sàng và xét nghiệm khác để chẩn đoán chính xác bệnh.
Tham khảo:
1. Xét nghiệm ANTI CCP - chẩn đoán viêm khớp dạng thấp - Ths. BS Trịnh Thị Quế, Trung tâm Xét nghiệm Medlatec.
2. Xét nghiệm Anti - CCP có ý nghĩa gì với người mắc viêm khớp dạng thấp - BS. Trần Thanh Huyền, Trung tâm Xét nghiệm, bệnh viện Đa khoa Medlate
3. Xét nghiệm Anti-CCP và bệnh viêm khớp dạng thấp - Ths.BS Trần Quỳnh Trang, khoa xét nghiệm, bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec Times City.
