LÂM SÀNG
Viêm khớp dạng thấp (RA)
Viêm khớp dạng thấp là bệnh lý tự miễn mạn tính, đặc trưng bởi tình trạng viêm màng hoạt dịch khớp dẫn đến sưng, đau và tiến triển phá hủy khớp.
RA - Tổng quan & Dịch tễ học Lâm sàng
Viêm khớp dạng thấp (Rheumatoid Arthritis - RA) thuộc nhóm bệnh mô liên kết tự miễn, có thể xuất hiện đơn độc hoặc nằm trong hội chứng trùng lắp hay bệnh mô liên kết hỗn hợp.
- Tỷ lệ hiện mắc: 0,6–1,0%
- Tỷ lệ giới nữ:nam = 2:1. (1)
Ở Việt Nam, tỷ lệ mắc RA chiếm 0,3% - 0,5% dân số, trong đó 80% là nữ giới ở độ tuổi từ 30 trở lên. Theo thống kê mỗi năm, cứ 100.000 người dân thì có khoảng 25-30 người mắc căn bệnh này, khoảng 50% trong số đó bị ảnh hưởng chức năng nặng nề và giảm tuổi thọ. Sau 5 năm mắc bệnh chỉ còn 40% bệnh nhân còn chức năng lao động bình thường, 16% bị mất chức năng nghiêm trọng và bị tàn phế. (2)
RA - Triệu chứng lâm sàng
Bệnh viêm hệ thống
- Viêm đa khớp ăn mòn
- Biểu hiện ngoài khớp:
- Nốt thấp
- Viêm màng ngoài tim
- Xơ phổi
- Bệnh thần kinh ngoại biên
- Thoái hóa dạng bột
Viêm màng hoạt dịch khớp
- Đau mạn tính
- Phá hủy khớp
- Mất chức năng khớp
- Tàn phế
Diễn tiến lâm sàng qua 4 giai đoạn: (1) sưng màng hoạt dịch, chưa có thay đổi phá hủy; (2) tế bào tăng sinh nhanh làm dày màng hoạt dịch; (3) men viêm từ tế bào viêm gây phá hủy xương/sụn và lệch trục khớp; (4) toàn bộ triệu chứng của giai đoạn 3 kèm dính khớp do xơ hoặc xương (ankylosis) — tức mất khả năng vận động khớp. (1)
RA - Cận lâm sàng
Xét nghiệm huyết thanh: RF (Rheumatoid Factor), Anti-CCP (Cyclic Citrullinated Peptides); xét nghiệm khác theo dõi tiến triển bệnh: ESR (tốc độ máu lắng).
Kháng thể Anti-CCP là gì?
- Citrulline là một acid amin không chuẩn (non-standard amino acid)
- Kháng thể gắn citrulline đầu tiên được mô tả năm 1964 bởi Nienhuis và cộng sự, được gọi là yếu tố kháng quanh nhân (anti-perinuclear factor)
- Năm 1979, Young và cộng sự báo cáo các kháng thể phản ứng với lớp sừng hóa của biểu mô (kháng thể kháng keratin – anti-keratin antibodies)
- Các nghiên cứu sau đó phát hiện hiện tượng citrullin hóa tại chỗ của các protein màng hoạt dịch như fibrin là một tự kháng nguyên chính, gây ra kháng thể kháng filaggrin (anti-filaggrin antibodies) tại khớp
- Năm 1998, van Venrooij mô tả các kháng thể kháng Cyclic Citrullinated Peptides (CCP) ở bệnh nhân viêm khớp dạng thấp (RA)
- Cyclic Citrullinated Peptides (CCP) được hình thành khi các gốc arginine bị thay thế bằng citrulline thông qua một quá trình gọi là deimin hóa (deimination), do tác động của enzyme peptidylarginine deiminase (PAD) (1)
Tiêu chuẩn phân loại (2)
Tiêu chuẩn phân loại ACR 1987
Người bệnh được xác định mắc bệnh khi có từ 4/7 tiêu chuẩn trở lên, với triệu chứng viêm khớp kéo dài ít nhất 6 tuần
- Cứng khớp vào buổi sáng kéo dài trên một giờ.
- Viêm tối thiểu 3/14 khớp: ngón gần, bàn ngón tay, cổ tay, khuỷu, gối, cổ chân, bào ngón chân (hai bên).
- Sưng đau ít nhất 1 khớp: khớp bàn ngón gần, khớp ngón tay và khớp cổ tay.
- Tính chất đối xứng.
- Có hạt dưới da.
- Yếu tố dạng thấp trong huyết thanh dương tính.
- Hình ảnh X-quang điển hình.
Tiêu chuẩn ACR/EULAR 2010
Bộ tiêu chuẩn này chấm điểm tổng số ≥ 6/10 điểm, áp dụng cho bệnh nhân có ít nhất 1 khớp bị viêm màng hoạt dịch rõ trên lâm sàng và chưa giải thích được bằng bệnh lý khác.
Loạt bài chuyên sâu
Tài liệu tham khảo
- MosaiQ AiPlex CTDPlus Launch Book (July 2025)
- 80% nữ giới mắc bệnh viêm khớp dạng thấp từ tuổi 30, CDC Ninh Bình
- Những dấu hiệu và triệu chứng viêm khớp dạng thấp là gì?, BV Nguyễn Tri Phương
Nếu quý độc giả là bệnh nhân, hãy liên hệ bác sĩ chuyên khoa miễn dịch lâm sàng tại cơ sở y tế gần nhất.
Các thông tin trên website Benhtumien.vn được cung cấp để tham khảo, tra cứu. Quý độc giả không được tự ý áp dụng, MEDLINKS không chịu trách nhiệm đối với các trường hợp tự ý áp dụng mà không có chỉ định của bác sĩ.
LIÊN HỆ
MEDLINKS CONSULTING LTD
0903 465 696
txt@medlinks.vn
LIÊN HỆ
MEDLINKS CONSULTING LTD
0903 465 696
txt@medlinks.vn