Viêm khớp dạng thấp (Rheumatoid Arthritis: RA) là một bệnh tự miễn gây viêm lớp màng của màng bao quanh khớp. Ngoài sưng khớp, đau khớp… những người mắc viêm khớp dạng thấp đôi khi phát triển tình trạng thiếu máu.
Thiếu máu có thể gây ra các triệu chứng như yếu và mệt mỏi mà người mắc viêm khớp dạng thấp đôi khi phải trải qua. Tuy nhiên, có các phương pháp điều trị sẵn có để giúp giảm bớt các triệu chứng của thiếu máu.
1. Viêm khớp dạng thấp và thiếu máu có liên quan như thế nào?
Theo một số ước tính, hơn 80% người mắc viêm khớp dạng thấp phát triển thiếu máu.
Các loại thiếu máu khác nhau có thể ảnh hưởng đến người mắc viêm khớp dạng thấp.
Các loại này bao gồm:
- Thiếu máu do bệnh mãn tính: Tình trạng này xảy ra ở những người có rối loạn viêm nhiễm. Cơ thể có thể không tạo đủ hồng cầu hoặc hồng cầu không tồn tại lâu như bình thường.
- Thiếu máu tán huyết: Tình trạng này xảy ra khi cơ thể phá hủy các hồng cầu khỏe mạnh. Sự phá hủy này có thể xảy ra trong các rối loạn miễn dịch và nhiễm trùng hoặc như một phản ứng với một số loại thuốc.
- Thiếu máu do thiếu sắt: Loại thiếu máu này phát triển khi cơ thể không có đủ sắt để sản xuất hồng cầu. Đôi khi điều này là do thiếu sắt trong chế độ ăn uống, mặc dù nó cũng có thể phát triển vì cơ thể không thể hấp thụ sắt hiệu quả.
- Thiếu máu nguyên bào khổng lồ: Loại thiếu máu này làm cho hồng cầu phát triển quá lớn. Những hồng cầu quá khổ này có thể không thể vận chuyển oxy hiệu quả như hồng cầu khỏe mạnh.
Một người có thể bị kết hợp giữa thiếu máu do bệnh mãn tính và thiếu máu do thiếu sắt.
Người mắc viêm khớp dạng thấp bị thiếu máu có thể có số lượng hồng cầu thấp hơn so với bình thường
Có nhiều cách khác nhau mà viêm khớp dạng thấp có thể gây thiếu máu. Một nguyên nhân tiềm ẩn là các loại thuốc được sử dụng để điều trị viêm khớp dạng thấp, bao gồm methotrexate và thuốc chống viêm không steroid (NSAIDs).
- Methotrexate có thể gây thiếu hụt folate, và NSAIDs có thể gây loét đường tiêu hóa và mất máu. Cả hai tình trạng này đều có thể dẫn đến thiếu máu.
- Một số người mắc viêm khớp dạng thấp có thể dùng thuốc ức chế hệ miễn dịch, như azathioprine hoặc cyclophosphamide. Một tác dụng phụ của loại thuốc này là giảm sản xuất tủy xương, trong khi tủy xương là nơi sản xuất hồng cầu.
Khi bệnh ở giai đoạn hoạt động, sự tấn công của hệ miễn dịch gây viêm tại khớp và nhiều cơ quan khác trong cơ thể. Quá trình viêm mãn tính có thể làm giảm sự sản xuất của các tế bào hồng cầu trong tủy xương. Điều này dẫn đến việc tăng giải phóng các protein liên quan đến việc sử dụng sắt của cơ thể.
Tình trạng viêm cũng ảnh hưởng đến việc sản xuất erythropoietin từ thận và gan, một loại hóc môn kiểm soát sự sản xuất hồng cầu.
Hiểu rõ mối liên hệ giữa viêm khớp dạng thấp và thiếu máu là rất quan trọng. Các bác sĩ phải biết nguyên nhân cơ bản của thiếu máu để đề xuất các phương pháp điều trị phù hợp.
2. Triệu chứng của thiếu máu
Người mắc viêm khớp dạng thấp bị thiếu máu thường cảm thấy yếu đuối và mệt mỏi
Khi một người bị thiếu máu nhẹ, họ có thể cảm thấy như bình thường. Tuy nhiên, nếu số lượng hồng cầu giảm quá thấp và dẫn đến khả năng vận chuyển oxy giảm đi, họ có thể trải qua các triệu chứng.
Các ví dụ về triệu chứng thiếu máu bao gồm:
- Thay đổi nhịp tim, chẳng hạn như đập quá chậm hoặc nhanh
- Tay và chân lạnh
- Chóng mặt
- Mệt mỏi
- Rụng tóc
- Đau đầu
- Khó thở
- Yếu đuối
Một người bị viêm khớp dạng thấp có thể nghĩ rằng các triệu chứng thiếu máu của họ là do viêm khớp. Điều này đặc biệt đúng với các triệu chứng yếu đuối và mệt mỏi.
3. Chẩn đoán thiếu máu liên quan đến viêm khớp dạng thấp như thế nào?
Người bệnh cần làm các xét nghiệm để bác sĩ biết được nguyên nhân thiếu máu
Để bắt đầu quá trình chẩn đoán, bác sĩ sẽ hỏi lịch sử bệnh lý và các triệu chứng của người bệnh. Nếu bác sĩ nghi ngờ thiếu máu, họ sẽ chỉ định các xét nghiệm máu.
Bên cạnh việc đo mức hemoglobin và số lượng hồng cầu, bác sĩ cũng sẽ chỉ định các xét nghiệm để đo nồng độ một số chất nhất định trong máu.
- Sắt huyết thanh
- Ferritin
- Axit folic
- Vitamin B12
Thông tin này có thể giúp bác sĩ hiểu tại sao một người có thể bị thiếu máu, cũng như loại thiếu máu mà họ có thể mắc phải.
4. Điều trị thiếu máu liên quan đến viêm khớp dạng thấp
Một số loại thuốc kê đơn cho viêm khớp dạng thấp cũng có thể giúp điều trị thiếu máu. Việc điều trị thiếu máu liên quan đến viêm khớp dạng thấp sẽ phụ thuộc vào nguyên nhân của nó.
Sử dụng thuốc để kiểm soát các triệu chứng của viêm khớp dạng thấp có thể giúp giảm thiếu máu. Ví dụ về những loại thuốc này bao gồm thuốc DMARDs hoặc steroids (như prednisone).
Các bác sĩ sẽ phân loại DMARDs thành truyền thống hoặc sinh học. Những loại thuốc này rất cụ thể và được thiết kế để ảnh hưởng đến chức năng của hệ miễn dịch. DMARDs có thể giảm viêm ở những người bị viêm khớp dạng thấp. Việc giảm phản ứng viêm có thể cải thiện triệu chứng cho những người mắc thiếu máu do bệnh mãn tính.
Nếu một người bị thiếu máu do thiếu sắt, bác sĩ có thể khuyến nghị bổ sung sắt hoặc tiêm sắt. Đối với thiếu máu nguyên bào khổng lồ, axit folic và vitamin B12 là các phương pháp điều trị khả thi.
Đối với một số người bị viêm khớp dạng thấp, bác sĩ có thể khuyến nghị một loại thuốc gọi là erythropoietin tái tổ hợp người (EPO) để điều trị thiếu máu. EPO tương tự như hormone tự nhiên erythropoietin, kích thích sản xuất hồng cầu. Vì các nghiên cứu được bao gồm trong bài đánh giá rất nhỏ và không chia sẻ nhiều thông tin về độ an toàn. Do đó, các nhà nghiên cứu không thể khẳng định rằng EPO là một phương pháp điều trị tốt cho thiếu máu liên quan đến viêm khớp dạng thấp.
Trong một số trường hợp, cần thay đổi thuốc viêm khớp dạng thấp. Người bệnh không nên tự quyết định ngừng thuốc. Tuy nhiên, bác sĩ có thể khuyến nghị chuyển sang loại thuốc ít gây thiếu máu hơn.
Mặc dù thiếu máu thường xảy ra cùng với viêm khớp dạng thấp, các bác sĩ có thể kê đơn nhiều phương pháp điều trị để cải thiện số lượng hồng cầu của một người. Điều trị thiếu máu từ mức độ trung bình đến nặng có thể giúp người mắc viêm khớp dạng thấp cảm thấy khỏe hơn và tránh các triệu chứng khác của thiếu máu.
